Fragment nga “Demiani” – Herman Hesse

Po e filloj rrëfenjën time, kur isha djalosh dhjetëvjeçar. Aso kohe isha nxënës në shkollën latine të qytezës sonë.

Kujtimi për atë kohë më prek thellë në shpirt: rrugina të errëta, shtëpi të ndritura, tiktake orësh dhe fytyra njerëzish, taverna gjithë dëfrim dhe kënaqësi, gjithë frikë dhe fshehtësi. Në shtëpinë tonë ka aroma të ëmbla: erë lepur dhe erë shërbyese, erë harxhesh shtëpiake dhe pemësh te thata. Dy botëra rropateshin atje; nga dy polet vinin dita dhe nata.

Njëra botë ishte shtëpia prindërore, mirëpo ajo ishte e ngushtë, madje tepër e ngushtë, dhe përfshinte vetëm prindërit e mi. Kjo botë, në pjesën më të madhe, më ishte e njohur: ajo quhej nënë dhe baba, dashuri dhe rreptësi, shëmbëllesë dhe mësim. Kjo botë ishte e mbushur plot shkëlqim dhe pastërti, me biseda të ngrohta dhe miqësore, duar të lara dhe duar të pastra, pra, shprehi të mira. Këtu këndohej korali i mëngjesit, këtu festoheshin Krishtlindjet. Në këtë botë kishte linja dhe rrugë, të cilat na çonin në të ardhmen, ndërgjegje jo të pastër dhe rrëfim para priftit, lutje për falje dhe qëllime të mira, dashuri dhe respekt, fjalë biblike dhe urtësi. Duhet t’i përmbahesh rregullit të kësaj bote që jeta të jetë më e mirë dhe më e rregullt, më e qartë dhe më e pastër.

Ndërkaq bota tjetër fillonte mu në mjedisin e kesaj bote atërore dhe ishte krejt ndryshe; i vinte era ndryshe, fliste ndryshe, premtonte dhe synonte ndryshe. Në këtë botën e dytë kishte shërbyese dhe djalosha zanatçinj, rrëfenja me fantazma dhe thashetheme, aty kishe një rrëke gjërash të tmerrshme dhe misterioze, gjëra të tilla si kasaphanë dhe burgje, njerëz të dehur dhe gra sharamane, lopë të porsalindura, kuaj të plandosur për toke, rrëfenja vjedhjesh, vrasjesh, vetëvrasjesh.  Gjithë këto gjëra të bukura dhe të llahtarshme njëherësh, të egra dhe mizore, i gjeje kudo, në rrugicën aty afër, në shtëpinë aty afër, policët dhe endacakët t’i zinte syri kudo.

Ishte e mrekullueshme që këtu te ne kishte paqë, rregull dhe qetësi, detyrim dhe ndërgjegje të pastër, falje gabimesh dhe dashuri. Dhe më e çuditshmja ishte si kufizoheshin këto dy botëra me njëra-tjetrën, sa afër që ishin! Për shembull, shërbyeja jonë Lina, kur mbrëmjeve e zhytur në mendime, rrinte ulur në dhomën e ndenjies dhe me zërin e saj kumbues këndonte bashkë me ne këngën, kështu, qoftë edhe për një çast të vetëm, i përkiste atërores dhe amënores, na përkiste neve, në dritë dhe rrugë të drejtë. Fill pas kësaj, në kuzhinë apo në stallë, kur më tregonte mua përrallëzën për njeriun pa kokë, ose kur zihej me gratë e komshisë në mishtoren e vogël në qoshen e rrugës, ajo ishte një tjetër, i përkiste një bote tjetër; plot të fshehta dhe të papritura.

Dhe kështu ndodhte me këdo, të shumtën dhe me mua vetë. S’e luante topi që i përkisja botës së vërtetë dhe të ndritur, isha djalë nëne unë, mirëpo ku vija këmbën unë, gjithmonë ishte edhe ajo tjetra aty, kështu që u mësova të jetoja edhe në këtë tjetrën, ndonëse kjo ishte shpesh e huaj dhe e llahtarshme për mua, ndonëse aty të hynte frika deri në palcë. Madje, herë pas here, jetoja me ëndje në botën e  ndaluar dhe shpesh kthimi në të ndrituren ishte thuajse si një kthim në më pak të bukurën, në kotësinë dhe zbrazëtinë. Nganjëherë e dija: qëllimi im i vetëm në jetë ishte të bëhesha si nëna dhe babai, aq i shndritshëm dhe i pastër, aq superior dhe i rregullt, mirëpo ja që deri atje rruga ishte e gjatë, duhej mbaruar shkolla e, për ta bërë këtë gjë, duhej nxehur karrigia. Madje kishte edhe rrëfenja për djem të humbur, të cilët ju jepeshin aventurave dhe unë të gjithë këto i lexoja me pasion. Gjithmonë kthimi te atërorja dhe tek e mira ishte aq çlirues dhe madhështor, saqë unë e ndieja që kjo ishte e vërteta, e mira dhe e dëshirueshmja. Por, megjithatë, njëra pjesë e rrëfenjës, e cila sillej poshtë së keqes dhe humbëtirës, vazhdonte të ishte më joshëse dhe, po qe se e thoje dhe e pohoje këtë, pendesa nuk të ndihmonte shumë. Mirëpo këtë s’e thoshte askush dhe as e mendonte kush. Vetëm se ishte disi e pranishme, si një parandjenjë dhe mundësi në thellësinë e ndjenjave të mia. Kur unë e përfytyroja diellin, mund ta mendoja poshtë në rrugë, në panair apo në ndonjë tavernë, por kurrë në shtëpinë tonë.

 

Përktheu: Arbër Çeliku

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.