Gi de Mopasan – Letrat tona

Udhëtimi për tetë orë rresht me tren, dikujt i jep gjumë ndërsa një tjetri i shkakton pagjumësi. Unë vetë, pas çfarëdo udhëtimi nuk fle gjithë natën e asaj dite.
Rreth orës pesë të mbrëmjes pas një udhëtimi të tillë, mërita tek miku im Miure d’Artius ku do të kaloja tri javë në çifligun e tij në Abel. Shtëpia e bukur e ndërtuar në fund të shekullit të kaluar nga një paraardhës i familjes së tij, ishte në zotërim të kësaj familje. Ajo gjithnjë ruante të njëjtin komoditet, karakteristik të atyre lloj banesave të dikurshme, në të cilën jetonin të njëjtit njërës trashëgimtarë të familjes, duke ruajtur të njëjtat mobilie si dhe po ato rregulla, por që e gjallëronin me praninë e tyre. Asgjë nuk ndryshohej dhe njerëzit e shtëpisë nuk largoheshin nga dhomat e tyre të cilat asnjëherë nuk mbeteshin të shkreta, por që sixhadetë nuk hiqeshin kurrë nga muret, ndonëse vjetroheshin, zverdheshin, humbitnin ngjyrat, ato vareshin gjithnjë në të njëjtat vende. Mobiliet e vjetra nuk ndërroheshin por lëvizeshin kohë pas kohe, që të mund të krijohej vendi për ndonjë send të ri, i cili sillej këtu si një i porsadalë, midis vëllezërve dhe motrave të tij.
Shtëpia ishte vendosur mbi një breg midis një parku jo shumë të pjerrët që zbriste ëmbël në lumë. Mbi lumë kalonte një urë në formë harku e ndërtuar me gurë. Pas lumit shtrihej luadhi, ku endeshin ngadalë lopët e majme që cimbidhnin barin e njomë. Sytë e tyre dukeshin të lagura nga vesa, mjegulla dhe freskia e barit të kullotës.
Unë e kam dashur këtë shtëpi, ashtu si duhen gjërat që ëndërrohen me pasion. Vij këtu çdo vjeshtë dhe kur largohem ndjej keqardhje.
Pasi drekova në ambientin miqësor, të kësaj familje të qetë ku mua më pritën si njeriun e afërm të tyre, e pyeta Pol Miurin, mikun tim:
– Cilën dhomë më ke caktuar mua këtë vit?
– Dhomën e teto Rozës, – më tha.
Në kohën që zonja Miure d’Artius u lirua nga shoqërimi i tre fëmijëve të saj, – dy vajzave të mitura dhe djalit çapkën, më çoi mua në dhomën e teto Rozës, në të cilën nuk e kisha kaluar natën asnjëherë më parë. I mbetur vetëm në atë dhomë fillova të shihja muret, mobilet dhe gjithë mjedisin , që të mund të mësohesha me to. E njihja shumë pak këtë dhomë, për aq sa kisha kaluar këtu disa herë por me një shikim indiferent, bile edhe në portretin e bërë në pastel të teto Rozës, emër me të cilin quhej ajo dhomë. Atëherë ajo dhomë nuk më diktonte asgjë mua dhe tani portreti në karton i kësaj teto plakë, paraqiste një pamje të zymtë poshtë xhamit të kornizës. Ajo kish qenë një lloj gruaje e nderuar para kohësh, një grua me principe të rregullta dhe një etiketë të fortë e rigoroze, deri në recetat e uzinës që përdorte. Ishte një nga ato tetot e moshuara që trembin qeshjen, gëzimin dhe shfaqen si engjëj të trishtuar, të zymta, të ngrysura dhe të rrudhura në familjet provinciale.
Megjithatë, nuk kisha dëgjuar e nuk dija shumë për të. Nuk dija as për jetën e saj, as për vdekjen. Kishte jetuar ajo në shekullin e tanishëm apo në të kaluarin? Këtë botë ajo, e kish lënë pas një jete të mërzitur apo të qetë? Ajo qiellit i kishte dhënë shpirtin e pastër të një çupe plakë,shpirtin e qetë të një bashkëshorteje, shpirtin e dashur të një nëne, apo shpirtin e trazuar të ndonjë dashurie? Ç’dija unë për këto?Asgjë, vetëm emrin “Teto Roza” që më dukej i ngatërruar, banal dhe aspak i pëlqyer.
Mora një qiri në dorë që të mund të shihja më mirë fytyrën e ashpër në portretin e varur në mur me një kornizë të vjetër e të lyer në ar. Fytyra mu duk e pa rëndësishme, aspak e pëlqyer , bile antipatike dhe unë e lashë atë për të shqyrtuar pajiset e dhomës. Të gjitha ato ishin të epokës së fundit të Ludovikut të XVI, Revolucionit dhe Direktoratit.
Asnjë karrige, asnjë perde nuk ishte ndryshuar që atëherë në këtë dhomë; ato ruanin erën e kujtimeve të kaluara, aromën fine, aromën e drurëve të kolltukëve të atyre banesave, ku kishin jetuar, dashurua e vuajtur brezat më parë.
Mandej u shtriva shpejt për te fjetur por, nuk më zuri gjumi. Pasi u mundova nja dy orë, vendosa të çohesha e të merresha me shkrimin e ndonjë letre. Hapa një sirtar të një komoje të vogël që ishte vendosur midis dy dritareve, me shpresë se do të gjeja aty bojë dhe letër, por nuk gjeta veçse disa pena shumë të vjetra prej gjembash të iriqit me maja prej qelqi të punuara me mjeshtëri. Unë desha të mbyllja sirtarin, kur përnjëherësh shikimi im u tërhoq nga një pikë që shkëlqente, diçka njëlloj si koka e një suste te verdhë që qëndronte përpjetë, dhe formonte një pirg në një të çarë në formë hullije të draskës.
E preka atë me dorë dhe ndjeva se ajo mund të shtypej. E kapa dhe e tërhoqa nga vetja. Ajo lëvizi me lehtësi. Ishte një gjilpërë e gjatë me një kokë të artë, e futur dhe e fshehur me mjeshtëri në të thelluarën e drurit.
Ç’të ishte ajo?Por mua në çast më shkoi në mendje se ajo duhej të përdorej për të shtypur sustën e kyçit sekret të fshehur aty dhe fillova që ta zbuloja. Kjo gjë vazhdoi gjatë. Më pas, të paktën pas nja dy orësh kujdesi, munda të hap një vrimë tjetër, pothuajse përball së parës, në thellësi të një hullije. Futa atje gjilpërën me kokë dhe menjëherë draska e vogël më kërceu mua drejt e në fytyrë. Në vendin sekret që u hap, vura re dy pako me letra, të zverdhura dhe të lidhura me një shirit ngjyrë të kaltër.
I lexova të gjitha ato letra dhe këtu po shkruaj vetëm dy prej tyre.
“Ju më kërkoni që unë t’ju kthej letrat tuaja, e dashura ime. Ja, po ju a kthej ato, por kjo mua më pikëlloi. Nga se kini frikë ju? Se mos vallë unë do t’i humb ato? Por ato tek unë janë të kyçura. Si mendoni, do të mi vjedhin? Por unë ato i ruaj se ato janë vetë thesar i çmuar për mua. Po, Ju më kini shkaktuar një hidhërim të jashtëzakonshëm. Unë pyes veten, vallë nuk jeni penduar për këtë në thellësinë e zemrës suaj? Jo për atë që më kini dashuruar mua,unë e di që ju mua më doni, por do të jetë ndoshta, për atë që ju e kini shprehur këtë dashuri të madhe në letrat tuaja, në çaste kur zemrën tuaj nuk ma besonit mua por e kishit nxjerrë në dorën tuaj. Kur ne dashurojmë, tek ne lind nevoja për t’u njohur më afër, nevoja për të folur e shkruar me finesë prandaj dhe ne flasim e shkruajmë. Fjalët fluturojnë, fjalë të ëmbla, delikate, të endura me muzikalitet, aromë e dashuri, të nxehta e të lehta, që humbasin, vetëm sa jehojnë dhe më pas mbeten në kujtesë, por, ne nuk mund t’i shohim ato, nuk mund t’i prekim, s’mund t’i puthim si mund të bëjmë me fjalët e shkruara në letër, me dorë.
Letrat Tuaja? Ja, urdhëroni, unë po ua kthej ato. Por duhet ta dini se kjo më ka dëshpëruar shumë.
Ju, ndofta, kini për të ndjerë turp nga prania e këtyre letrave të lidhura. Shpirtit tuaj të ndrojtur dhe patologjikisht të sëmurë sa mezi kuptohet, do t’i vijë turp. Juve ju vjen keq për ato që i shkruat njeriut të dashur. Ju kujtoni frazat dhe e turbulluar i thatë vetes: “Do t’i shndërroj në hi ato fjalë”
Qofshi e kënaqur, qofshi e qetësuar! Ja letrat tuaja. Unë juve sidoqoftë, ju dua.”

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.