Heinrich Boll – FYTYRA IME E VREROSUR

Kur qëndroja në skelë duke parë pulëbardhat, fytyra ime e vrerosur i ra në sy një polici që patrullonte në këtë zonë. Unë kisha humbur krejt pas këtyre zogjve zevzekë, që më kot ngjiteshin si shigjetë dhe pastaj rrëzoheshin me vërtik në kërkim të ndonjë ushqimi; skela e shkretuar, ujë i blertë i trashë dhe i ndyrë nga vajrat, mbi koren e syprinës së të cilit notonin lloj-lloj hedhurinash, asnjë anije për be, vinçat të ndryshkur, depo të mëdha të rrënuara; as edhe minjtë nuk e prishnin qetësinë e thellë që mbulonte gërmadhat e zeza të skelës. Po bëheshin vite që ishte ndërprerë çdo lidhje me jashtë.
I kisha vënë syrin një pulëbardhe dhe po ia ndiqja fluturimin me kujdes. E trembur, si një dallëndyshe që ka nuhatur stuhinë, ajo më të shumtën rrinte pezull fare pranë ujit dhe vetëm më të rrallë guxonte të vërvitej lart me klithmë për t’u bashkuar me shoqet. Të ishte e mundur të më plotësohej një dëshirë, do të kisha dashur një bukë që të ushqeja pulëbardhën, ta bëja atë copa-copa dhe t’i shënoja një pikë të bardhë fluturimit të shqetësuar, t’i caktoja një fund zbritjes së saj; me anë të asaj cope buke t’i tendosja rravgimet e ngatërruara të endjeve këlthitëse, duke i përmbledhur nga brenda si një tufë fijesh. Mirëpo unë vetë isha i uritur si ajo, i lodhur, sido që edhe i lumtur në gjithë atë pikëllim, sepse ishte gjë e bukur shumë të qëndroje atje, me duar në xhepa, duke soditur pulëbardhën dhe duke pirë pikëllimin.
Befas një dorë zyrtare mbështetet në supin tim dhe një zë shqipton:
– Ejani me mua!
Ndërkaq dora në sup rrekej të më kap dhe të më ngrerë lart.
Unë qëndrova në vend, e shkunda dorën tej dhe thashë qetësisht:
– Ju s’jeni në vete.
– Shok, – vazhdoi i padukshmi, – kini kujdes.
– Zotëri, – ia ktheva unë.
– Nuk ka më zotërinj, – thirri ai me zemërim. – Jemi shokë të gjithë.
Dhe ai bëri përpara, më vështroi anash dhe unë qeshë i detyruar ta ktheja vështrimin tim, që deri atëherë bridhte i lumtur, dhe ta kridhja në sytë e tij të rreptë: ai ishte serioz sa edhe një buall, që për dhjetë vjet është ushqyer vetëm me detyrë.
– Për ç’arsye… – desha të filloja unë.
– Arsye ka plot, – tha ai, – fytyra juaj e vrerosur.
Unë qesha.
– Mos qeshni!
Zemërimi i tij ishte i vërtetë. Në krye pata menduar se ai do të ishte mërzitur, meqë nuk gjente asnjë lavire, asnjë detar të dehur, asnjë vjedhës ose të arratisur për ta arrestuar, mirëpo tani e pashë se e kishte me tërë mend: donte të më arrestonte.
– Ejani me mua…!
– Po përse? – pyeta unë qetësisht.
Përpara se të merrja vesh se ç’bëhej, një zinxhir i hollë më pështolli kyçin e dorës të majtë dhe në atë çast e kuptova që isha i humbur përsëri. Për herë të fundit u ktheva nga pulëbardhat rravguese, vështrova qiellin e mrekullueshëm gri dhe u përpoqa të hidhesha me një vrull në ujë, sepse më dukej më e mirë të mbytesha vetë në këtë çorbë të ndyrë, sesa të më mbyste me duar ndonjë rreshter, diku në ndonjë kazermë ose ta shihja veten përsëri në kamp.
– Po përse? – pyeta unë sërish.
– Ka një ligj që thotë se duhet të jeni i lumtur.
– Unë i lumtur jam! – thirra.
– Fytyra juaj e vrerosur… – tundi ai kokën.
– Por ky ligj është i ri, – thashë unë.
– Është tridhjetegjashtëorësh dhe ju e dini që çdo ligj hyn në fuqi njëzet e katër orë pas shpalljes së tij.
– Unë nuk kam dijeni.
– Kjo nuk ju shfajëson. Pardje u shpall me anë të radios, u botua në të gjitha gazetat dhe për ata, – këtu ai më hodhi një vështrim përbuzës, – për ata që nuk dinë të përfitojnë as nga të mirat e radios, as të shtypit, ai u bë i njohur me anë të fletushkave që u hodhën në të gjitha rrugët e Rajhut. Kështu që tani ju shok, duhet të vërtetoni edhe se ku keni qenë këto tridhjetë e gjashtë orët e fundit.
Dhe më tërhoqi pas. Vetëm tani e vura re se ishte ftohur dhe unë nuk kisha pallto, vetëm tani e ndjeva me tamam urinë tek trokiste në portat e stomakut, vetëm tani e kuptova se isha edhe i palarë, i parruar, i leckosur dhe se kishte ligje që kërkonin nga çdo shok të ishte i larë, i rruar, i lumtur dhe i ngopur. Polici me shtynte përpara, si një dordolec që hajdutët nuk e lënë në vendin e ëndrrave të tij, aty buzë arës. Rrugët ishin të shkreta dhe posta e policisë nuk ishte larg, dhe, megjithëse e pata ditur që ata do të gjenin një shkak për të më arrestuar përsëri, ndieja, megjithatë, një rëndësim në zemër, sepse ai po më çonte nëpër vendet e fëmijërisë, të cilat unë kisha pasur ndërmend t’i shihja; pasi të kthehesha nga skela; kopshte të mbuluara nga shkurret dhe të bukura në braktisjen e tyre, udhë të mbajtura me kujdes, të rregullta, të pastra, të gjera, të ndërtuara me plan enkas për skuadronet patriotike, që zhvillonin këtu marshimet e tyre edhe të hënë, të mërkurë dhe të shtunë. Vetëm qielli ishte ai i pari dhe ajri si i atyre ditëve kur zemra ime ishte e mbushur me ëndrra.
Të gjithë njerëzve që ndeshnin rrugës, u lexohej qartë në ballë vula e zellit dhe veli i hollë i dëshirës për t’u dukur të bindur i mbështillte ata, sidomos sapo shihnin policin; të gjithë shpejtonin hapin duke marrë një shprehje dashamirësie, ndërsa gratë, që dilnin nga dyqanet, përpiqeshin t’i jepnin fytyrës atë shprehjen e gëzimit që kërkohej prej tyre, sepse kishte porosi që të tregoheshin të gëzuara dhe të kënaqura me punën e amvisës, e cila kishte për detyrë që t’u përgatiste ushqim të mirë e të freskët punëtorëve shtetërorë.
E megjithatë të gjithë këta njerëz na shmangeshin me mjeshtëri, asnjë nuk kryqëzohej me ne; me t’u shfaqur ndonjë gjurmë jete në rrugë, ajo zhdukej njëzet hapa para nesh dhe secili përpiqej të futej në ndonjë dyqan, të kthente qoshen e rrugës ose të fshihej pas ndonjë porte të huaj e të priste atje gjithë frikë gjersa të mekej zhurma e hapave tanë.
Vetëm njëherë, kur sapo kaptuam një kryqëzim, na doli përballë një plak, në jakën e të cilit më zunë sytë kalimthi distinktivin e mësuesit; ai nuk kishte më si të na shmangej dhe u përpoq, pasi përshëndeti më parë policin, sipas urdhrave në fuqi (duke goditur tri herë rresht me pëllëmbë çaçkën e kokës së vet, në shenjë nënshtrimi absolut), u përpoq, pra, të kryente detyrën, e cila i kërkonte të më pështynte tri herë në fytyrë, duke e shoqëruar atë veprim me thirrjen e detyrueshme: “Derr tradhtar!” Ai kishte nishan të mirë, por dita qëlloi e nxehtë, grykën ai duhej ta kishte të thatë, dhe mua më arritën vetëm disa cirka të mjera, thuajse të palëndëta, që unë – në kundërshtim me urdhrat – u përpoqa padashur t’i fshihja me mëngë, për këtë polici më dha një shkelm bythës dhe një grusht në mes të shtyllës së kurrizit, duke shtuar qetësisht me zë “shkalla një”, që donte të thoshte: shkalla e parë dhe më e butë e dënimit që kishte të drejtë të jepte një polic.
Mësuesi, ndërkaq, ia kishte mbathur me të shpejtë. Të tjerët arritën të na shmangeshin, hiq këtu, mbase, një grua, që, përpara se t’u kushtohej gëzimeve të mbrëmjes në kazermat e dashurisë, po bënte shëtitjen e detyruar, një leshverdhë e zbehtë dhe e fryrë, që më dërgoi një puthje nga lart, për çka unë i buzëqesha me mirënjohje, ndërsa polici u shtir sikur nuk vuri re gjë. Ata ishin porositur t’u lejonin këtyre grave ca liri, që për cilindo shok tjetër do të kishte pasur pasoja shumë të rënda; por, meqenëse ato ndihmonin shumë për ngritjen e gëzimit të përgjithshëm të punës, atyre u ishte lejuar të shkelnin ca ligjin, një rrethanë, kjo, të cilën filozofi zyrtar, dr.dr.dr.Biajgot, e damkosi në revistën e detyruar të filozofisë (zyrtare) si një shenjë që dëshmonte për fillimin e një procesi liberalizimi. Këtë e pata lexuar një ditë më parë, tek kthehesha në kryeqytet, në disa fletë të revistës në fjalë, të cilat i gjeta në nevojtoren e një fshatari, që një student, me siguri djali i fshatarit, i kishte qëndisur me disa epitete fort të goditura…
Pata fat që arritëm stacionin e policisë, sepse pikërisht në atë çast ushtuan sirenat, shenjë, kjo, që rrugëve do të vërshonin mijëra njerëz me shprehjen e një lumturie të matur në fytyrë (sepse urdhri thoshte që në mbarim të punës të mos tregohet gëzim i madh, meqë kjo do të merrej sikur puna ishte barë; ndërsa kur fillonte puna, po, atëherë duhej të mbretëronte ngazëllimi, ngazëllimi dhe kënga) dhe të gjithë këta mijëra do të ishin të detyruar të më pështynin në fytyrë. Megjithëse, ç’është e vërteta, sirenat binin dhjetë minuta (përpara mbarimit të orarit, sepse çdo punëtor ishte i detyruar që në këto dhjetë minuta të bënte një pastrim rrënjësor, sikundër e kërkonte parulla e kryetarit të shtetit të asaj kohe: lumturi dhe sapun.
Dera e postës të policisë të kësaj zone, një katror betoni, ruhej nga dy roja, që, kur u kalova pranë, më dhanë racionin e zakonshëm të “ndëshkimeve trupore”; më goditën fort në tëmtha me kondakët e pushkëve dhe më shembën klavikulat me tytat e revoleve të tyre, në përputhje me nenet e ligjit Nr.1 “Çdo polic ka të drejtë që kundrejt çdo të kapuri (me këtë nënkuptojmë të arrestuarin) ta shfaqë veten si pushtet, me përjashtim të atij që e ka kapur vetë meqenëse ky do të ketë fatin të marrë pjesë në ndëshkimet e nevojshme trupore gjatë marrjes në pyetje. Vetë ligji penal ka këtë formulim: “Çdo polic ka të drejtë të dënojë cilindo, ai ka për detyrë të dënojë cilindo që ka bërë faj.”
Kaluam përmes një korridori të gjatë e të zhveshur, me dritare të mëdha në të dyja anët; së fundi u hap automatikisht një derë, sipas lajmërimit që kishin bërë ndërkohë rojat për ardhjen tonë, sepse në atë kohë, kur mbretëronte lumturia, kur çdo gjë ishte e mirë, e rregullt dhe kur secili përpiqej që ta harxhonte brenda ditës racionin e sapunit, në ato ditë, pra, ardhja e një të kapuri (të arrestuari) ishte ngjarje më vete.
Hymë në një dhomë thuajse të zbrazët, ku kishte vetëm një tryezë shkrimi me telefon dhe dy kolltukë. Unë duhej të rrija në këmbë në mes të dhomës, kurse polici hoqi helmetën dhe u ul.
Në fillim u bë heshtje dhe nuk ndodhi gjë; ata kështu veprojnë përsëri, kjo është më e keqja; unë e ndieja se si fytyra ime brengosej gjithnjë e më shumë, isha i lodhur dhe i uritur dhe ishte zhdukur edhe gjurma e fundit e asaj lumturie të përzitur i bindur tashmë që isha i humbur.
Disa sekonda më vonë hyri i heshtur një burrë i gjatë e fytyrëzbehtë, me uniformën e murrme të kryehetuesit. Ai u ul pa thënë asnjë fjalë dhe zuri të më vështronte.
– Profesioni?
– Shok i thjeshtë.
– Ditëlindja?
– 1. 1. – i thashë unë.
– Puma e fundit që keni bërë?
– I burgosur.
Ata të dy u vështruan në sy.
– Kur dhe nga ku jeni liruar?
– Dje, shtëpia 12, qelia 13.
– Vendqëndrimi i lejuar?
– Kryeqytet.
– Dokumentin.
Nxora nga xhepi vërtetimin e lirimit dhe ia dhashë. Ai e mbërtheu atë me kartelën e gjelbër që pati filluar të mbushte me të dhënat e mia.
– Krimi i mëparshëm?
– Fytyrë e gëzuar.
Ata të dy u vështruan në sy.
– Shpjegohuni, – tha kryehetuesi.
– Asokohe, – thashë unë, – një polici i ra në sy fytyra ime e gëzuar në një ditë kur ishte urdhëruar zi e përgjithshme. Ishte dita e vdekjes së shefit.
– Masa e dënimit?
– Pesë.
– Sjellja?
– E keqe.
– Arsyeja?
– Zell i pamjaftueshëm në punë.
– E qartë.
Kryehetuesi u ngrit, m’u afrua dhe me një goditje të saktë më theu, tri dhëmbët e parë; shenjë, kjo, që më damkoste si përsëritës, një masë rënduese, që unë nuk e kisha llogaritur. Pastaj kryehetuesi doli nga dhoma dhe hyri një djalosh trashaluq me uniformë të murrme hetuesi.
Ata më rrahën të gjithë: hetuesi, hetuesi i parë, kryehetuesi, përveç atyre ndëshkimeve trupore që më dha polici im, sipas së drejtës që i jepte ligji. Dhe më dënuan dhjetë vjet burg, sepse kisha pasur fytyrë të vrerosur, ashtu siç më patën dënuar para pesë vjetësh me pesë vjet, sepse kisha pasur fytyrë të gëzuar.
Tani, në dalsha i gjallë nga këta dhjetë vjet me lumturi e sapun, do të provoj të mos kem fare fytyrë…

 

Përktheu Afrim Koçi

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.