KUMBULLA PËRTEJ MURIT – ERNEST KOLIQI

(Përgatiti për miqtë e Gegnishtes, Besa Berani)


Kjo i ndodhi Lec Gurmollës ndër të parat lirime vere që erdhi me kalue në Shkodër mbas dhetë vjetsh banimi ndër shkolla të prjashtëshme.
Nji ditë korriku i takoi m`u ndalun për mesditë te nâna e dajës. Kah mbarimi i zhegut, ndërsa tjerët flêjshin ende, zbriti poshtë n`oborr e mbandej hŷni në kopsht mbas shtëpije. S`ishte e para herë, mbas kthimit të tij në Shkodër, që vinte në shtëpí të dajve, por asnji herë s`kishte pas rast me shetitë të gjitha skutat ku strukeshin kujtimet mâ t`âmbla të fminis së largët.


Kopshti n`at mbasdite të nxehtë, heshte në diell. Ajo heshtje e tij po vlonte me zâne të panjehuna veçse të lehta e me lëvizje disi të shutituna. Lëvizje kandrrash e flúturash; zâne bletësh e grêthash. Ndihej si nji marrje frŷme e gjânë bimësh, nji aht i thellë bimuer tue u përhapun nëpër at heshtim ari. Lëshojshin hije anave hardhijat e rrëfatuna në hûj të tyné me gjethë stërpikë në gurkali ndërmjet cilve lavireshin vilet e rrushit ende të bleruna e të pashêjuna e në midis pêmët rrjesht e rrjesht, zerdelija, pjeshka, dardha, molla, ftoj, kumbulla. Asaj hije i epte ngjyrë të bruzët ari i diellit me freskime plot gjallní. Kumbullat dêng me kokrra të pjekuna s`mungojshin aty në kopsht. Por sŷt e Lecit, si të tërhjekun prej nji fuqije shortare, kërkuen nji kumbull përtej murit.


Ishin dhetë vjet, e mâ ndoshta, qi s`e shifte at mur. Nji mur i vjetër jo fort i naltë, i nxîm prej kohësh, me gëlqere gjithkund të rame. Ngjyra e atij muri e bânte Lecin me andrrue. S`kishte nji ngjyrë të përçansueme: në tê të gjitha ngjyrat ishin të përmbledhuna. Shiu e dielli, tue e rrahë me vjet e vjet, e kishin veshun me nji lëmashk, të bruzët ashtu si hijet e gjalla të kopshtit. Në skâj të tij, aty ku përbânte kând me nji ânë tjetër, shtrîhej për tê e kacavarej dashunisht nji jesemin plym me lule të bardha të çeluna. Ajo lule me njomsi dhe âmshim të vet ngushullonte pleqësín e murit.


Përtej atij muri në nji kopsht të huej, me do degë të nalta që zgjateshin edhe këtej, ngrehej nji kumbull. Sŷt e Lecit e përshëndetën me adhurim.


Arsyen e këtij adhurimi as ai qartas s`e kuptonte. Në mjegullimet e kaltra që mbështjellshin fminínë e tij në mbamendje, ajo kumbull naltohej gjallnisht mbi çdo gjâ tjetër. Psehin s`e dinte. As nuk përpiqej m`e dijtë. Atij i mjaftonte ajo andje e hollë që, tue shikue kùmbullën e huej përetj murit, nga sŷt i rrëshqitte në shpirt, në të cilin zgjoheshin ndiesína të vjetra e shije të harrueme.
Përmbante kopshti i dajave plot kumbulla boshnjake e bodorike e gabele, me kokrra picigjate e të rrumbullakta, por atij papritmas, turrshëm i flakoi në shpirt një dëshir i falisun.
Ndieu nevojën e çuditshme me i kërkue ato kokrra të vogla, të verdha në ngjyrën e dyllit, të kumbullës përtej murit.
Njëherit me këtë dëshir iu zgjue e i vetoi përmbrênda edhe kujtimi se nji trill i atillë ia tronditi shpirtin shumë vjet përpara.


Ai s`dinte, as nuk donte n`at ças, me pá qartas ndër ndiesina të veta të ndërlikueme. Lëshohej me mirakândje në valë të tyne. Donte me hypë mbi atë mur e me ngrânë aso kumbullash të verdha. Ndoshta ky ish deshir i vjetër që i zgjohej rishtas mbas një gjumi dhjetë vjetësh. Ndoshtsa ish trill i ri lindë n`at paq zhegu ari. Por kjo s`i duhej gjâ m`e dijtë. Dishka mâ e fortë se urtija e shtŷnte m`u ngjitë maje murit.
«Marrí! S`jam mâ i vogël si atëherë! Dikur do sênde mund i bâjshëm…Tashti âsht marre me më pá kush…»


Ky mendim s`i vlejti. Harroi moshën, humbi njohunín e kohës e të vendit, shtîni në punë kâmbë e duer edhe u gjet maje murit, midis degve të kumbullës. Si i dishruem, me atë lakmí për pêmë në gêmb që vetëm kalamâjt ushqejnë, çoi dorën kah kokrrat e verdha dhe, kur i shtrëngoi ndër gishta për me i këputë, i rrëshqiti nji të dridhun andjeje në trup si të prekte mishin e njomë të nji kreature, nxehtësisht e gjatë, moti andrrue e pritë. Lângu i kumbullave i ngjalli në gojë një shije verash të humbura, një âmë, stinësh të mrekullueshme shlulzue mbas një prendimi të largët.
Por, qe, sŷni i xhixhilloi në harén e nji zbulimi të papritun.


Andej murit shtrîhej nji kopsht tjetër shumë mâ i hapët se ai i dajave. E shifte atë mareshtë gjelbrore tërhjekse nëpërmjet gjetheve e gjêmbave. Jo me vullâj të mjellun me gjithnduer barishtesh si ai i dajave, por të tânë bar e i dêndun me landë. Drita e diellit mezi depërtonte nëpër degë nalt gërshetue. U futshin n`at gërshetim të blertë rrezet diellore tue u zbutë, aty në bar t`imë, qëndisshin vizatime të brishta. Dukej ajo shtroje bari, qëndisë ashtu prej rrezeve e prej gjêmbave, halí prrallash shpalisë nên kâmbët e nji princeshe së zhdukun.
Atë ditë princesha e mërtisun në degërmija ândrre ishte Fmijnija. Kishte ikë për gjithmonë apo do të kthente?
Pa peshue mirë veprën e vet, kërceu prej majes s`murit në kopsht të huej.
Vetëm kur u gjet mbi bar, n`at anë, pa nëpërmjet trupave të landve të shumta dritoret e një shtëpije që çeleshin kah kopshti. Në mënyrë të pacaktueme, mjegullore, i binte në mend ai vênd. Ndoshta kâmba e tij s`e shkelte për të parën herë atë bar t`imë, të butë, plot lajle rrezesh e hijesh. I kuj ishte ai kopsht? Ai s`donte me mendue. U lëshonte në rrjedhë të trillit që e kapi. Eci kadalas si të dronte se po zgjon dikê të fjetun n`at paq të kulluet kû amija e tokës lumnonte ndër pêmë që piqeshin në diell. Shndërronte hapat me droje, si ai vjedhsi që i avitet tue e matë teshës lakmue kahmot. Po, vjedhës… E varun, n`ata gjêmba të dêndun, në heshti të mistershme, ku zânin mâ të naltë e lëshonte tufa e jeseminave me erë të vet, derdhë këtej nga kopshti i dajave, pèzull n`at gjymsatërr t`âmbël ku hija e drita putheshin dashunisht, si dý motra bashkue në një mall të dridhun, rrinte degërmija që mërtisi dikur fytyrën e Fmijnís. Atë degërmí zbriti me pushtue … Jo vjedhës s`ishte … Përkundrazi dikush që flênte n`at kopsht i kish vjedhë dishka të çmueshme në shpírt … Tashti ecte mbi bar të njomë m`e gjetë atë pjesë të humbun të shpirtit e, pa u kujtue, i avitej shtëpísë.


* Ej ti djalë, shka lypë kâ?
Nji zâ kërcnues grueje kumboi befas n`at paq shortar ku pluskojshin ândrrat e tija. U trêmb e iu dha, n`at të parë, me ikë vrap kah erdhi. Por i ra në mend se mjerisht s`ishte mâ kalamâ, e se duhej disi shpjegue pranija e tij n`at vênd të huej. U gjet ngusht. I vinte marre. Si i dejun ishte futë në një pyll prej kah do të dilte i turpnuem. S`guxonte me i çue sŷt kah dritarja prej kah prap kumboi zâni. Një zâ, këtë përshtypje pat, i ri, muzikor.
* A nuk dron se mundem me të paditë nânës-dajës-a?
Kësaj here tingullonte në zâ nji gaz i përzêmërt. Ajo grue atje nalt tallej. Çoi sŷt. Nji plakë me dy sŷ të gjallë e me nji shamí ngjyrë-hîni në krye, i flitte prej dritares tue qeshë.
* Hajde, atje e ké derën. Shtŷje se çilet. Hajde se due me të bërtitë.
Ai bâni si tha ajo. Hŷni në nji oborr, krejt në hije, plot freskí, ku ndieu nji ndije të papritun flladitjeje. Gryka e pusit, sjellë motit nga Venediku, edhe lugu ngjat saj, ndritëshin të bardhë në nji skâj. Limoj n`arkë të ngjyeme në të blerë e lule në saksija e shimshirë shatorr e mbushëshin oborrin e ngushtë. Ai iu ngjit shkallve të nji shtëpije së vjetër, mbajtë shumë mirë. Nalt e pritte buzëqeshun, plaka e dritares, veshë me brandavekë e bohçe të bardhë përpara.
* Urdhnò – edhe e qiti në nji odë prej kah nëpër dritare shihej kopshti i ândrrave të tija.
Djali e shikonte tue heshtë. Fytyra e saj mbushë me rrudha ndritte kur i qeshëshin sŷt që kishin mbetun të gjallë e të rinj si zâni muzikor.
* Ç’a me ké bâ me qeshë … Të kam pá tue këcye prej murit. Menjiherë të njofta. A të bjen ndër mend sa sherret m`i ké bâ? Për gjithë verën gjymsën e atyne kumbllave m`i vidhshe. Mbandej më hîjshe në kopsht…
Ajo rrinte në kâmbë para tij që shtrîhej në minder. Fytyra, me ata sŷ flakuesa në midis, përcillte, me lëvizje të gjalla pêizazh e rrudhash, tregimin.
* Mâ s`e xên besë sa u gëzova kur të pásh tue kërcye në kopsht. Malli të ka hjedhë këtej, e dij. S të kam bâ zâ. Të kam lânë mu avitë. Kur të fola, deshta me të trêmbë, si atëherë … Më janë lexue vjetët në shtat kah të shifsha tue ecë hajnisht si dikur!
Fshâni. Doli prej odës. Leci s`mendonte kurrgjâ. E ndiente veten mirë n`at odë të freskët t`asaj shtëpie të vjetër ku mërzija e jetës lehtësohej me të vërtetë e shkrihej në nji âmtí pushuese.
Zoja e shtëpísë kthei me nji tabak ndër duer. I vûni para nji çini reçel.
* Âsht i bâm me kumbullat të tuja – tha me atë zâ të ri që djalit i dukej se buronte nga kalesa e largët.
Kuptonte plaka se tue i a paraqitë atë çini me reçel kumbullash, t`atyne kumbullave, kryente një vepër poezie shumë të hollë e të njomë? Ai reçel kishte një vlerë të madhe simbolike, n`at mbasdite në të cilën gjithnjë shpirti i tij përkundej në mall të një moshe së humbun. E shikoi ngultas. U çudit. Po, ajo kuptonte.


Kur ai në kopsht të heshtun kërkoi hijen e ditve të sosuna nuk dridhej i vetëm n`at ndiesi të mallëngjyeshme. Plaka, tue e ndjekë ndër lëvizje të tija, bashkohej shpirtnisht me tê. Gjithnjë në fytyrën e pastër, ku lëshonte dritë jeta e gjatë e saj kalue fisnikisht në frŷmë të zakoneve tona mâ të bukura, i lexohej po ai rrëmbim malli që pat edhe ai.


Uli kryet e kërkoi reçelin. Ndieu prapë një shije verash të fikuna, stinësh të largta që sidomos mbasi prêndojnë na lânë në shpirt lumnín plot shqetësim t`amës së tyne të mrekullueshme. Kur çoi fytyrën vroi se ata sŷ të mbetun të rij të grues, që rrinte tue e shikue nësa ai ngrânte, qitshin lot të heshtëshëm. Porse, nëpër lot, qesheshin.

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.