O’Henry – DHURATAT

Një dollar e tetëdhjetë e shtatë sent. Kaq ishin të gjitha. E gjashtëdhjetë nga këto sente ishin monedhëza prej një peni. Me këto peni, të mbledhura një nga një, duhej të bëje aq pazarllëk me bakallin, me zarzavatçiun, me kasapin, sa të të skuqeshin edhe veshët nga ky kurnacllëk, që ngjallte një qortim të heshtur. Tri herë i numëroi Della. Një dollar e tetëdhjetë e shtatë peni. E të nesërmen ishte festë.
S’i mbetej asgjë tjetër veçse të plasej në divanin si mos më keq dhe të qante me ngashërim, E kështu bëri Della. Nga kjo del përfundimi filozofik se jeta përbëhet prej lotësh, rënkimesh dhe buzëqeshjesh, sidomos prej rënkimesh.
Ndërsa zonja e shtëpisë po binte pak nga pak nga shkallarja e parë në shkallaren e dytë të dëshpërimit, le t’i hedhim një sy shtëpisë. Një banesë e mobiluar, për tetë dollarë në javë. S’mund ta quaje fare varfanjake, por skamjen e saj të madhe e kuptonin vetëm policët, që janë specialistë në botën e lypsarëve. Poshtë, te dera e korridorit, ishte kutia e letrave, ku s’desh të hynte asnjë letër, dhe susta e ziles elektrike, ku asnjë gisht njeriu s’do të nxirrte asnjë tingull. Kësaj i përkiste edhe kartela me fjalët: “Mister Xheims Dillinghem Jung”. S’kishte shumë kohë që “Dillinghemi” shtrihej në tërë gjatësinë e tij, kur pronari i këtij emri rronte me gjithë të mirat, se nxirr nxirrte tridhjetë dollarë në javë. Tani, qëkurse këto të ardhura zbritën në njëzet dollarë, shkronjat e emrit Dillinghem u zbehën, sikur mendonin me seriozitetin më të madh të tkurreshin e të mbeteshin vetëm një D e thjeshtë, pa pretendime. Po kur mister Xheims Dillinghem Jungu vinte në shtëpi dhe ngjitej në katin e sipërm, e priste ngaherë klithma “Xhim!” dhe përqafimi i ëmbël i misis Xheims Dillinghem Jungut, që jua paraqitëm tashmë me emrin Della. Vërtet, kjo është gjë e mrekullueshme.
Deila pushoi së qari dhe u shkoi një pudër faqeve. Po rrinte tani te dritarja e po vështronte e pikëlluar një mace bojë hiri që po bridhte majë gardhit bojë hiri, nëpër oborrin bojë hiri. Të nesërmen ishte festë, e ajo kishte vetëm një dollar e tetëdhjetë peni për t’i blerë Xhimit një dhuratë. Muaj me radhë kishte kursyer edhe penin, e prapë sa pak kishte vënë mënjanë! S’ia del dot me njëzet dollarë në javë. Harxhet kishin qenë më të mëdha nga sa i kishte llogaritur. Kështu e kanë gjithnjë harxhet. Ajo kishte vetëm një dollar dhe tetëdhjetë peni për t’i blerë Xhimit një dhuratë. Xhimit të saj! Sa e sa orë të këndshme kishte kaluar, duke vrarë mendjen ç’dhuratë t’i blinte! Diçka të bukur, të rrallë, të çmuar, diçka, si të thuash, që të meritonte nderin e madh për t’u bërë pronë e Xhimit. Në zbatkun midis dritareve ishte një trymo.1) A s’iu ka qëlluar ndonjëherë të shiheni në pasqyrën e një banese të mobiluar për tetë dollarë në javë? Ndonjë njeri tepër i hollë i shkathët, duke kundruar lëvizjen e shpejtë të reflektimeve në një pasqyrë të ngushtë, mund të formojë një ide të saktë për pamjen e tij të jashtme. Della vinte e hajthme dhe e zotëronte këtë art.
Befas, u largua nga dritarja, duke u sjellë rreth si shakullinë, dhe qëndroi përpara pasqyrës. I ndritën e i shkreptinë sytë, por iu ndryshua fytyra brenda njëzet sekondash. Zgjidhi shpejt flokët dhe la t’i derdheshin gjer përdhe.
Dilinghem Jungët kishin dy gjëra, me të cilat mburreshin aq shumë sa s’thuhet. Njëra… ishte sahati i florinjtë i Xhimit, që kishte qenë i t’et dhe më parë i të gjyshit. Tjetra… ishin flokët e Dellës. Po të banonte mbretëresha Suba në shtëpinë përkarshi, Della do t’i thante flokët te dritarja për të ulur vlerën e xhevahireve dhe të fustaneve luksoze të Madhërisë së Saj. Po të ‘kishte qenë mbreti Solomon portier dhe t’i mbante në bodrum të gjithë thesaret e tij, Xhimi do të nxirrte sahatin nga xhepi, sa herë që do të kalonte përpara, vetëm e vetëm për të parë se si do ta shkulte mjekrën nga zilia mbreti.
Kështu u derdhën tani flokët e Dellës me dallgëzime dhe vezullime si të një ujëvareje bojë gështenjë. Iu derdhën poshtë gjunjëve dhe ia mbështollën gjithë trupin si një fustan. Por zuri t’i mblid’hte shpejt e shpejt e me nervozizëm, Pastaj ngurroi dhe qëndroi një çast e qetë, ndërsa nja dy lot ranë mbi qilimin e kuq, të vjetruar.
Një të veshur xhaketën e vjetër bojë kafe, një të vënë në kokë kapelën e vjetër bojë kafe, dhe me fundin që i tundej në trup e me atë shkreptimën e kthjellët të syve të saj, zbriti poshtë me një frymë dhe doli në rrugë.
Atje ku ajo u ndal ishte tabela e një dyqani që thoshte: «M-me Sofroni. Flokë të të gjitha llojeve”. Della u ngjit lart me vrap dhe qëndroi të merrte veten, se iu zu fryma. Madama, e trashë, e bardhë, akull, mezi-mezi i ngjante “Sofronisë”.
– Doni t’i blini flokët e mi? – e pyeti Della.
– Po, unë blej flokë, – tha madama. – Hiqni kapelën, që t’i shoh një herë.
Prapë u derdh ujëvara bojë gështenjë.
– Njëzet dollarë, – tha madama, duke peshuar në dorën e stërvitur flokët e dendur.
– Më jepni paratë sa më parë, – tha Della. Pastaj dy orë të tëra fluturuan me flatra bojë trëndafili… Mos e vini re metaforën bajate. Della kishte rrëmuar dyqanet për të kërkuar një dhuratë për Xhimin.
Më në fund e gjeti, Kjo qe bërë, pa dyshim, për Xhimin, e për asnjë tjetër. Një si kjo nuk gjendej kollaj nëpër dyqanet, por ajo i përmbysi, i bëri katrahur. Qe një zinxhir prej platini për sahat xhepi, i thjeshtë e me motiv të fisëm, që të tërhiqte me atë vlerën e tij të vërtetë – jo me një shkëlqim sa për sy e faqe – ishte ashtu si duhet të jenë gjithë gjërat e mira. Ky bënte tamam për atë sahat. Me ta parë këtë zinxhir, ajo e kuptoi se ky duhej t’i përkiste Xhimit. Ishte i mirë si Xhimi. Thjeshtësia dhe vlera ishin dy veti, me të cilat shquheshin që të dy. I morën njëzet e një dollarë për këtë zinxhir, e ajo u kthye me vrap në shtëpi me tetëdhjetë e shtatë peni në xhep. Me këtë zinxhir, Xhimi, në çdo shoqëri, mund të shihte sa ishte ora. Sado i mrekullueshëm që ishte sahati i tij, e shihte gjithnjë vjedhurazi, për shkak të rripit të vjetër prej lëkure, që e përdorte në vend të zinxhirit.
Kur u kthye ne shtëpi, entuziazmi i saj i bëri pak vend arsyes dhe llogarisë. Nxori mashën për të dredhur flokët, ndezi furnelën dhe zuri të ndreqte dëmet e shkaktuara nga shpirtmadhësia e bashkuar me dashurinë. Kjo është gjithnjë një punë aq e rëndë sa s’ka, o miq të dashur… një punë Mamuthi.
Nuk shkuan njëzet minuta dhe koka e saj u mbush me krrelëza të vogla të përdredhura, që e bënë të dukej për mrekulli, si një nxënëse, që ka ikur vjedhurazi nga shkolla. E pa veten e saj në pasqyrë me një vështrim të gjatë, të vëmendshëm dhe kritik.
– “E po, né mos mê vraftë Xhimi, – tha me vete, – para se të më shtjerë sytë për të dytën herë, do të më thotë se dukem si një vajzë kori nga Koni-Aillën-di. Po ç’mund të bëja… oh, ç’mund të bëja, me një dollar e tetëdhjetë e shtatë peni!»
Nê orën shtatë, kafja ishte zier, dhe tigani po rrinte mbi furnelë, i nxehtë dhe gati për të pjekur kotoletat.
Xhimi nuk vonohej kurrë. Della shtrëngoi në dorë zinxhirin prej platini dhe u ul në cep të tryezës, sa më afër derës. Pas pak dëgjoi hapat e tij poshtë, nëpër shkallë, e u zverdh për një çast. E kishte bërë zakon, për gjërat më të. thjeshta të përditshme, të murmuriste ca lutje të shkurtra:
– O zot, bëj që t’i dukem prapë e hijshme!
U hap dera, hyri Xhimi dhe e mbylli. Dukej i dobët e hijerëndë. I shkreti djalë, ishte njëzet e dy vjeç, dhe kishte në ngarkim familjen. I duhej prej kohësh një pallto e re, kishte mbetur dhe pa dorashka.
Xhimi shtangu te dera, si një langua që i bie në erë shkurtës. Ia qepi sytë Dellës, me një shprehje, që ajo nuk mundi ta kuptonte, dhe u tmerrua. Kjo nuk ishte as zemërim, as habi, as qortim, as tmerr, as ndonjë nga ato ndjenja që ajo i priste. Ai ia qepi sytë së shoqes. Ai s’po ia hiqte sytë dhe vazhdonte ta shihte me atë shprehjen e çuditshme të fytyrës së tij.
Della u ngrit mengadalë nga tryeza dhe iu afrua të shoqit.
– Xhim, i dashur, – i tha. – Mos më shiko kështu! I preva flokët dhe i shita, se s’mund të rrija pa të dhuruar diçka. Prapë do të më rriten. Nuk u hidhërove, hë? S’kisha si bëja ndryshe. Më rriten shumë shpejt flokët. Hajde, ta kalojmë gëzuar festën, Xhim, dhe të jemi të lumtur. Ti s’mund ta marrësh me mend se ç’dhuratë të bukur, të mrekullueshme kam marrë për ty.
– I paske prerë flokët? – pyeti Xhimi me pahir, sikur ai, sado që vrau mendjen, s’arriti ta kuptonte këtë gjë.
– I preva dhe i shita, – tha Della. – Nuk më do tani si më parë? Unë, edhe pa flokë, jam po ajo që kam qenë.
Xhimi po vështronte me kureshtje në tërë anët e dhomës.
– The se shkuan e vanë flokët e tu? – e pyeti me një pamje gati-gati prej idioti.
– Mos i kërko më kot, – ia priti Della. – Të thashë dé: i shita… i shita dhe shkuan, fiu… Sot është natë feste more djalë. Sillu mirë me mua, se ato ikën për hatrin tënd. Ndoshta janë numëruar flokët e kokës sime, – vazhdoi ajo me një ëmbëlsi, që mori papritur një ton të rëndë, – po asnjeri s’do të mund të maste kurrë dashurinë time për ty! A nuk skuqim ca kotoleta, Xhim?
Xhimi aty për aty e mblodhi veten. E pushtoi Dellën në krahët e tij.
Pastaj nxori nga xhepi i palltos një paketë dhe e hodhi mbi tryezë.
– Mos ma merr për keq, Dellë, – i tha. – Mos të të shkojë mendja se ndonjë gjë si krehja, qethja apo larja e flokëve të mund të ma zvjerdhin dashurinë për time shoqe. Por hape këtë paketë e atëherë do të kuptosh pse më bëre të habitem pak.
Gishtat e bardhë, të shkathët këputën spangon e hollë dhe grisën letrën. Shpërtheu një britmë entuziazmi, pastaj një “ohi!”, që u kthye në lot e rënkime, aq sa u desh menjëherë që i zoti i shtëpisë të përdorte të gjitha mjetet ngushëlluese që kishte në dorë.
Sepse mbi tryezë na ishin ca krehra, po ai takëm krehrash të cilëve Della ua kishte vënë synë prej kohësh dhe i sodiste më ëndje në vitrinën e Brodueit. Krehra të mrekullueshëm, prej kafkulli breshke, anëve me gurëza vezullues, që bënin tamam për flokët e saj të bukur, të zhdukur. Ishin krehra të shtrenjtë, ajo e dinte, e i qe djegur zemra për ta, pa pasur asnjë shpresë për t’i shtënë në dorë. E tani ishin të sajat, po gërshetat që do t’i zbukuronte kjo stoli e dëshiruar shkuan e vanë.
Megjithatë, ajo i shtrëngoi krehrat në gji e kur, më së fundi, mundi të ngrinte kokën e të buzëqeshte mes lotëve, tha:
– Më rriten flokët shumë shpejt, Xhim!
Aty për aty, ajo u hodh përpjetë, si një kotele e përvëluar, dhe klithi:
– Oh, oh!
Xhimi akoma s’e kishte parë dhuratën e saj të mrekullueshme, Ajo ia zgjati zinxhirin në pëllëmbën e hapur. metali i çmuar, dukej, sikur shkëlqente mes rrezeve të gëzimit të saj të zjarrtë dhe të çiltër.
– A nuk është i bukur, Xhim? I rashë qytetit kryq e tërthor për ta gjetur. Tani mund ta shohësh sa është ora njëqind herë në ditë. Nëma sahatin. Dua të shoh si i shkon zinxhiri.
Në vend që t’i bindej, Xhimi u shtri në divan, vuri të dyja duart në zverk dhe buzëqeshi.
– Dellë, – i tha, – tani për tani duhet t’i vëmë mënjanë dhuratat tona, le të rrinë një kohë pa u përdorur. Janë shumë të bukura, por hëpërhë s’na hyjnë në punë. Unë e shita sahatin, që të të blija krehrat. E tani them se mund t’i skuqësh ato kotoletat.
Nga të gjithë dhuruesit, këta dy të rinj ishin më me mend nga të gjithë. Nga tërë njerëzit që japin dhe marrin dhurata. Nga tërë njerëzit që japin dhe marrin dhurata, këta janë më të urtët nga të gjithë.

 

Përktheu Klio Evangjeli

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.